Marketing, PR-Marketing

Thành kiến nhận thức: cái bẫy ưa thích của dân marketing

Thành kiến nhận thức: cái bẫy ưa thích của dân marketing

Bài viết không phải dành cho những ai làm marketing mà dành cho những công chúng, những người hàng ngày đang phải đối diện với vô số những cái bẫy cùng một kịch bản nhưng vô cùng hữu hiệu của những kẻ “làm thương hiệu”. Còn trong trường hợp bạn là một người định theo nghề marketing, cũng nên đọc chút chút để biết vì sao công chúng của bạn bị mắc bẫy. Chẳng phải do chiến lược tuyệt vời, concept hoàn hảo hay thông điệp touching. Đơn giản chỉ là lỗi của tạo hóa mà thôi.

Trước khi đi vào kể lể, hãy bắt đầu bằng những ví dụ nhỏ.

Hút thuốc không thể nào nguy hại như người ta nói, ông tôi hút đến 2 bao thuốc mỗi ngày nhưng vẫn sống khỏe đấy thôi?“. Hoặc “Ở nông thôn an toàn hơn thành phố rất nhiều, bạn tôi kể anh ta chẳng bao giờ phải khóa cửa khi đi ra ngoài, thậm chí buổi tối cứ để mở cửa cho mát“. Đây là một trong những kiểu câu phổ biến khi chúng ta cố gắng đưa ra một ví dụ chứng minh cho một luận điểm của mình nhưng thực ra chẳng chứng minh được điều gì cả. Đó được gọi là thành kiến nhận thức sẵn có.

Nghe có vẻ khó hiểu nhưng hãy thử xem một ví dụ khác. Số lượng từ tiếng anh bắt đầu bằng chữ “K” nhiều hay ít hơn số lượng từ có chữ “K” nằm chính xác ở vị trí thứ 3? Câu trả lời là trường hợp thứ 2 có số lượng nhiều gấp đôi trường hợp thứ nhất. Nhưng đến 90% chúng ta lại chọn trường hợp đầu tiên làm đáp án của mình. Lý do chỉ vì chúng ta dễ dàng nhớ được các từ bắt đầu bằng chữ “K” thay vì những từ có chữ “K” nằm vị trí thứ 3. Trong trí nhớ của chúng ta, nó dồi dào hơn, vậy nên nó đúng hơn.

Thành kiến nhận thức sẵn có là một bẫy cơ bản: cái gì được đọng lại trong đầu thì đúng nhất. Thực ra não con người là cỗ máy lười nhác: cái gì dễ nhớ nhất thì tồn tại trong đầu và cái gì dễ lôi từ trong đầu ra hơn thì chúng đúng hơn.

Do thành kiến này, chúng ta dễ bị bẫy trong thứ dễ gây chú ý hơn là những thứ lặng lẽ âm thầm. Sự sợ chết vì tai nạn máy bay, thậm chí ô tô lớn hơn rất nhiều so với chết vì tiểu đường hay huyết áp cao. Điều này chỉ vì chúng xuất hiện dày đặc trên báo chí (5 người chết trong 1 chiếc ô tô bởi tàu hỏa đâm phải tất nhiên là thú vị hơn 100 người chết vì tiểu đường).

Đây là một cái bẫy ưa thích của dân Marketing. Thương hiệu nào bạn nhớ được trong đầu thì nó là tốt nhất. Không nên quá buồn phiền, tất cả là lỗi của tạo hóa khi bạn lười nghĩ ngợi kỹ hơn. Điện máy xanh quảng cáo rầm rộ trên Social media, và nơi nào bán nhiều chủng loại Tivi hơn? Đáp án là Điện máy xanh dù nếu xét ra thì vào Big C chúng ta có đa dạng sự lựa chọn hơn nhiều.

Khi muốn làm cho một sản phẩm nào đó thành công, họ (marketers) làm cho chúng phủ sóng nhiều đến mức khiến bạn (công chúng) nhớ đến nó, và ơn giời, nhờ có thành kiến nhận thức sẵn có mà thương hiệu đó trông có vẻ thành công.

Vì cốt lõi của bài viết hướng tới công chúng (những con người không làm marketing) nên lời khuyên là: trong trường hợp đi mua hàng, khi chợt nhớ đến một thương hiệu nào nổi tiếng trong đầu, cũng đừng quan tâm quá. Nó dễ dàng xuất hiện trong đầu bạn hơn không có nghĩa nó nổi tiếng (và tốt) hơn đâu. Ngoài ra, hãy lên mạng và nghiên cứu loại thành kiến này, nó sẽ giúp cứu bạn trong nhiều quyết định quan trọng khác.

Còn giá trị bài viết với dân marketer? Lâu lâu trước đây tôi có viết một bài về con đường đưa thông điệp đến khách hàng trong đó có hứa nói về việc làm sao để có thông điệp tốt. Rất nhiều bài viết trên Google có thể cung cấp điều này với các title giật gân kiểu “5 quy tắc xây dựng thông điệp tốt” nhưng hãy nhớ cốt lõi sau: Để thương hiệu của bạn trông có vẻ thành công, chỉ cần khiến công chúng liên tục thấy bạn và nhớ về bạn, với một thông điệp dễ nhớ. Trước khi chạy các chiến dịch, luôn kiểm tra thông điệp có dễ nhớ không?.


Chuyên mục: Marketing, PR-Marketing